Pola Negri – skandalistka, femme fatale, której przeszkadzała naga rzeźba Łuczniczki

Pola Negri – wielki talent, wielkie ego, niesamowita kariera

W 1917 roku zagrała w polskiej produkcji „Bestia” (wydanej w USA pod tytułem „The Polish Dancer”), która otworzyła jej drzwi do międzynarodowej kariery. Wkrótce wyjechała do Berlina, gdzie połączyła siły z wybitnym reżyserem Ernstem Lubitschem. Ich wspólne dzieła, takie jak „Madame DuBarry” czy „Sumurun”, zachwyciły Europę i Amerykę.

Pomiędzy prawdą a fikcją

Tak naprawdę nazywała się Apolonia Chałupiec, urodziła się 3 stycznia 1897 roku w Lipnie, na terenie dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego. W 1912 roku zadebiutowała na scenie warszawskiego Teatru Małego, a dwa lata później wystąpiła w filmie „Niewolnica zmysłów”. Szybko zwróciła na siebie uwagę wyrazistą osobowością, niezwykłą urodą i talentem, które otworzyły jej drzwi do wielkiej kariery.

Gdy po europejskim tournée legendarnego Charliesa Chaplina zapytano, co najbardziej zachwyciło go na Starym Kontynencie, odpowiedział bez wahania: „Pola Negri!”.

Taka rekomendacja sprawiła, że amerykańska wytwórnia Paramount Pictures natychmiast podpisała z nią kontrakt. Pola Negri została pierwszą europejską gwiazdą zaproszoną do Hollywood. Stworzyła typ klasycznej femme fatale, dyktowała światowe trendy w modzie (to ona wypromowała pomalowane na czarno paznokcie, turbany oraz buty wykończone futrem), a jej domniemane romanse z Charlie Chaplinem czy Rudolphem Valentino rozpalały nagłówki gazet od Nowego Jorku po Paryż.

Rudolph Valentino, Manuel Reachi, Pola Negri

Wzbudzała kontrowersje i lubiła prowokować

Kiedy w sierpniu 1926 roku zmarł Rudolph Valentino, jeden z największych amantów kina niemego, Pola Negri znalazła się w centrum medialnego skandalu. Twierdziła, że była narzeczoną aktora, a podczas jego pogrzebu w Nowym Jorku ostentacyjnie okazywała rozpacz. Według relacji miała kilkakrotnie mdleć, a na trumnie znalazł się ogromny układ kwiatów układający się w jej imię.

Część amerykańskiej prasy uznała jej zachowanie za wyrachowaną próbę zwrócenia na siebie uwagi. Nie wszyscy wierzyli, że ich związek był tak poważny, jak przedstawiała go aktorka.

Podobne niejasności wiązały się z Charlie Chaplinem. Ich relacja wzbudzała ogromne zainteresowanie prasy, a gazety spekulowały nawet o ślubie „królowej dramatu” i „króla komedii”.

Problem w tym, że Chaplin zaprzeczał, by łączył go z aktorką romans, podczas gdy Negri przedstawiała tę relację inaczej.

Romans z Hitlerem?

W latach 30. Negri wróciła do niemieckiego przemysłu filmowego. Jej film „Mazurka” z 1935 roku odniósł sukces, a Adolf Hitler miał być wielbicielem jej talentu. Wkrótce zaczęły krążyć plotki, jakoby aktorkę łączył z przywódcą nazistowskich Niemiec romans. Czy to prawda? Nie ma na ten tematów nic więcej prócz plotek, chociaż w tym czasie aktorka była w Niemczech bardzo popularna i bywała na salonach.

Milionerka i kobieta upadła…

Pola Negri nie była jedynie gwiazdą filmową. W szczytowym okresie kariery należała do najbogatszych aktorek Hollywood. Jej majątek szacowano na miliony dolarów, a w Los Angeles posiadała rezydencję wzorowaną na Białym Domu.

Żyła w świecie luksusu, biżuterii i wystawnych przyjęć. Jej wizerunek był starannie budowany: miała być tajemnicza, zmysłowa, nieprzewidywalna i niepodobna do amerykańskich gwiazd.

Jednak wielka fortuna nie okazała się trwała. Kryzys gospodarczy po krachu giełdowym w 1929 roku poważnie odbił się na jej sytuacji finansowej. Według Muzeum Historii Polski aktorka straciła znaczną część majątku i przechodziła poważny kryzys osobisty.

Negri zyskała sławę jako ekranowa femme fatale, jednak w życiu była podobna - kobieta niebezpieczna, namiętna i nieprzewidywalna. Jej bohaterki często przekraczały obyczajowe granice, a sama aktorka chętnie podtrzymywała wizerunek europejskiej diwy.

Oburzała ją bydgoska Łuczniczka?

Łuczniczka, dzieło niemieckiego rzeźbiarza Ferdinanda Lepckego, stanęła w Bydgoszczy w 1910 roku, na placu Teatralnym, obok ówczesnego Teatru Miejskiego. Przedstawiała nagą kobietę napinającą łuk (dziś rzeźba stoi w innym miejscu). W tamtych czasach wywoływała ogromne oburzenie części mieszkańców.

Podczas procesji Bożego Ciała figurę podobno zasłaniano, żeby jej nagość nie gorszyła uczestników uroczystości religijnych. Spór o pomnik trwał latami, a jego przeciwnicy domagali się usunięcia go z reprezentacyjnego miejsca miasta.

Według doniesień przytaczanych w lokalnych opracowaniach, Negri miała apelować do władz o usunięcie Łuczniczki. Jej matka również miała być przeciwniczką pomnika. Bydgoska prasa sugerowała nawet, że aktorka chciała ufundować w jego miejsce pomnik Aleksandra Fredry.

Paradoks tej historii? Pola Negri była ekranowym symbolem zmysłowości i kobiecego magnetyzmu, a jednocześnie przypisuje się jej sprzeciw wobec publicznego eksponowania nagiego kobiecego ciała.

Chciała wyzwolić kobiecą seksualność?

W Stanach Zjednoczonych jej otwarte podejście do seksualności i burzliwe życie uczuciowe nie zawsze spotykały się jednak z aprobatą. Prasa potrafiła jednocześnie podziwiać ją za niezależność i krytykować za zachowania, które uznawano za niestosowne.

Z czasem na kino amerykańskie coraz silniej wpływały normy obyczajowe, w tym Kodeks Haysa, ograniczający sposób przedstawiania seksualności i innych kontrowersyjnych tematów na ekranie.

Kino mówione stało się dla niej problemem

W latach 20. Pola Negri była jedną z największych gwiazd kina niemego. Jednak pod koniec dekady przemysł filmowy przeszedł rewolucję: filmy zaczęły mówić.

Dla Negri zmiana okazała się wyjątkowo trudna. Miała niski głos i wyraźny europejski akcent, który nie odpowiadał oczekiwaniom części amerykańskiej publiczności. Jej pozycja w Hollywood osłabła, a aktorka wróciła do Europy, gdzie kontynuowała karierę.

Zmarła 1 sierpnia 1987 roku w San Antonio w Teksasie.  Miała dwóch mężów: jej pierwszym wybrankiem był polski hrabia Eugeniusz Dąmbski, a drugim gruziński książę Serge Mdivani.

Dlaczego Pola Negri jest ważna dla Bydgoszczy?

Gdy kariera Poli Negri nabierała światowego tempa, aktorka nie zapomniała o swoich korzeniach. 7 lipca 1920 roku, będąc u progu amerykańskiego snu, zakupiła reprezentacyjną kamienicę w Bydgoszczy przy ul. Jana Zamoyskiego 8 (tuż obok ul. Gdańskiej).

Nieruchomość nabyła dla swojej ukochanej matki, Eleonory Chałupiec, która zamieszkała w Bydgoszczy na stałe. Pola Negri – u szczytu światowej sławy – regularnie przyjeżdżała do Bydgoszczy, by spędzać tu czas z matką i odpoczywać od zgiełku wielkiego świata. Bydgoska kamienica stała się dla wielkiej divy osobistą oazą spokoju i rodzinnym domem w Polsce.

Dziś Bydgoszcz dumnie pielęgnuje pamięć o hollywoodzkiej gwieździe – od nazewnictwa miejskich ulic po czołowe wydarzenia kulturalne regionu.

Statuetka Poli Negri i Gala na Old Film Festival 2026

Hołdem dla tej wybitnej artystki jest Statuetka Poli Negri – prestiżowa Nagroda Filmowa Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego przyznawana za całokształt twórczości artystycznej.

W 2026 roku statuetka zostanie przyznana na Old Film Festival (piątek, 6 listopada 2026).

W tym roku to wyjątkowe trofeum odbierze legenda polskiego kina i teatru – Andrzej Grabowski. Wyjątkowemu wieczorowi towarzyszyć będzie autorski występ stand-upowy laureata oraz neoklasyczne domknięcie historii: specjalny pokaz filmu „Bestia” z 1917 roku – najstarszego zachowanego filmu z udziałem Poli Negri, zaprezentowanego z oprawą muzyczną na żywo!

Ty też możesz być w Bydgoszczy w dniach 3–8 listopada 2026

Old Film Festival to coś więcej niż seanse filmowe – to pełnowymiarowe święto sztuki i muzyki:

• 3 listopada (wtorek) – Gala Otwarcia: W nowym kampusie Akademii Muzycznej nagrodę „Złoty Kadr” odbierze laureat Oscara, scenograf Allan Starski. Wieczór uświetni recital „Starscy Panowie Dwaj” z ponadczasowymi piosenkami z tekstami Ludwika Starskiego.
• 5 listopada (czwartek) – Koncert „Urbaniak in Memoriam”: Hołd dla mistrza jazzu Michała Urbaniaka w wykonaniu zespołu Nos na Kwintet oraz gościa specjalnego – bydgoskiego rapera i poety Bisza.
• 6 listopada (piątek) – Gala Poli Negri: Uhonorowanie Andrzeja Grabowskiego, pokaz filmu Bestia z 1917 r. i niezapomniane kinowe emocje.

Wszystkie zdjęcia pochodza z commons.wikimedia.org